
oṃ śrīparamātmane namaḥ |
atha ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ ||
Om, dem glückverheißenden höchsten Selbst Verneigung.
Hier beginnt das sechste Kapitel.
śrī-bhagavān uvāca |
anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |
sa saṃnyāsī ca yogī ca na niragnir na cākriyaḥ || 6:1 ||
| an-āśritaḥ | nom sg m ppp | sich nicht stützend/beziehend auf, nicht verbindend mit |
| karma-phalam | akk sg n | Handlungs-Frucht |
| kāryam | akk sg n gerundiv | die zu tuende |
| karma | akk sg n | Handlung |
| karoti | 3 p sg präs | (er) tut |
| yaḥ | nom sg m | derjenige, welcher |
| saḥ | nom sg m | dieser |
| saṃnyāsī | nom sg m | Entsager, Sannyāsī |
| ca | und | |
| yogī | nom sg m | Yogī |
| ca | und | |
| na | nicht | |
| niḥ-agniḥ | nom sg m | der ohne Feuer |
| na | nicht | |
| ca | und | |
| a-kriyaḥ | nom sg m | der Untätige, Unfromme, Ritenlose |
Der Herrliche sprach —
Wer, ohne sich mit dem Ergebnis der Handlung zu verbinden, die zu tuende Tat ausführt, der ist ein Sannyâsî, der ist ein Yogî, aber nicht wer ohne Feuer und untätig ist.
yaṃ saṃnyāsam iti prāhur yogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |
na hy a-saṃnyasta-saṃkalpo yogī bhavati kaś cana || 6:2 ||
| yam | akk sg m | wen, was |
| saṃnyāsam | akk sg m | Entsagung |
| iti | also | |
| pra-ahuḥ | 3 p pl perfekt | man nennt |
| yogam | akk sg m | Yoga |
| tam | akk sg m | den, das |
| viddhi | 2 p sg imperativ | wisse |
| pāṇḍava | vok | oh Pāṇḍu-Sohn |
| na | nicht | |
| hi | jedoch | |
| a-saṃnyasta-saṃkalpaḥ | nom sg m | nicht-entsagtem-Eigenwillen |
| yogī | nom sg m | Yogī |
| bhavati | 3 p sg präs | ist, wird |
| kaś cana | nom sg m | irgendwer |
Das, was man Entsagung nennt, wisse, dass dies Yoga ist, Arjuna. Denn niemand, der nicht seinem Eigenwillen entsagt hat, ist ein Yogi.
ārurukṣor muner yogaṃ karma kāraṇam ucyate |
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇam ucyate || 6:3 ||
| ā-rurukṣoḥ | gen sg m | für den/des zu erklimmen beabsichtigenden |
| muner | gen sg m | für den/des Weisen |
| yogaṃ | akk sg m | den Yoga |
| karma | nom sg n | Handlung |
| kāraṇam | akk sg n | Mittel, Werkzeug |
| ucyate | 3 p sg präs pass | wird gesagt/genannt |
| yoga-ā-rūḍhasya | gen sg m ppp | für den den Yoga erklommen habenden |
| tasya | gen sg m | für ihn |
| eva | in der Tat | |
| śamaḥ | nom sg m | (Gemüts-)Ruhe |
| kāraṇam | akk sg n | Mittel, Werkzeug |
| ucyate | 3 p sg präs pass | wird gesagt/genannt |
Für den Weisen, der den Yoga zu erreichen wünscht, wird Aktion als Werkzeug genannt. Für denjenigen, der den Yoga erreicht hat, wird Gemütsruhe als Werkzeug genannt.
yadā hi nendriyārtheṣu na karmasv anuṣajjate |
sarvasaṃkalpasaṃnyāsī yogārūḍhas tadocyate || 6:4 ||
| yadā | wenn | |
| hi | jedoch | |
| na | nicht | |
| indriya-artheṣu | lok pl m | in den Sinneszielen |
| na | nicht | |
| karmasu | lok pl n | in Handlungen |
| anu-sajjate | 3 p sg präs Ātm | er verhaftet ist, er anhängt |
| sarva-saṃkalpa-saṃnyāsī | nom sg m | allem Eigenwillen entsagt habender |
| yoga-ā-rūḍhaḥ | nom sg m ppp | den Yoga erreicht habend |
| tadā | dann | |
| ucyate | 3 p sg präs pass | wird genannt |
Wenn jemand weder Sinnesobjekten noch Handlungen verhaftet ist und allem Eigenwillen entsagt hat, dann heißt es, dass er den Yoga erreicht hat.
uddhared ātmanātmānaṃ nātmānam avasādayet |
ātmaiva hy ātmano bandhur ātmaiva ripur ātmanaḥ || 6:5 ||
| ud-dharet | 3 p sg opt | er möge aufrichten |
| ātmanā | inst sg m | durch sich selbst |
| ātmānaṃ | akk sg m | sich selbst |
| na | nicht | |
| ātmānam | akk sg m | sich selbst |
| ava-sādayet | 3 p sg opt kaus | möge frustieren, mutlos machen, herabsetzen |
| ātmā | nom sg m | er/man selbst, eigen |
| eva | in der Tat | |
| hi | nämlich | |
| ātmanaḥ | gen sg m | des Selbstes, von sich selbst, eigen |
| bandhuḥ | nom sg m | Freund |
| ātmā | nom sg m | das Selbst |
| eva | in der Tat | |
| ripuḥ | nom sg m | Gegner, Betrüger, Verräter, Schuft |
| ātmanaḥ | gen sg m | des Selbstes, von sich selbst |
Man sollte sich selbst durch sich selbst aufrichten, man sollte sich selbst nicht herabsetzen. Vor allem man selbst ist nämlich der eigene Freund, vor allem man selbst ist der eigene Feind.
bandhur ātmātmanas tasya yenātmaivātmanā jitaḥ |
anātmanas tu śatrutve vartetātmaiva śatruvat || 6:6 ||
| tu | jedoch | |
| śatru-tve | lok sg m, adv | in Feindschaft, so widrig |
| varteta | 3 p sg opt Ātm | verhält sich eventuell, kann agieren, benimmt sich mal |
| ātmā | nom sg m | das Selbst, der eigene Geist |
| eva | in der Tat | |
| śatru-vat | adv | wie ein Feind, feindlich |
| bandhuḥ | nom sg m | ein Freund |
| ātmā | nom sg m | das Selbst |
| ātmanaḥ | gen sg m | des Selbstes |
| tasya | gen sg m | dessen |
| yena | inst sg m | von dem |
| ātmā | nom sg m | das Selbst |
| eva | in der Tat | |
| ātmanā | inst sg m | durch das Selbst |
| jitaḥ | nom sg m ppp | besiegt |
| an-ātmanaḥ | gen sg m | für denjenigen der nicht durch das Selbst gekennzeichnet ist |
Ein Freund ist derjenige für sich selbst, der sich selbst durch sich selbst besiegt hat. Für den aber, der nicht Herr seiner selbst ist, kann sich der eigene Geist so widrig verhalten, wie ein Feind.
jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ || 6:7 ||
| jita-ātmanaḥ | gen sg m | für das besiegte Selbst |
| pra-śāntasya | gen sg m ppp | des zur Ruhe gekommenen |
| parama-ātmā | nom sg m | das höchste Selbst |
| sam-ā-hitaḥ | nom sg m ppp | in Harmonie gebracht, vereint, gesammelt |
| śīta-uṣṇa-sukha-duḥkheṣu | lok pl n | in Kälte, Hitze, Angenehmem, Unangenehmem |
| tathā | ebenso wie | |
| māna-apamānayoḥ | lok dual m | in Ehre und Unehre |
Für den, der sich selbst besiegt hat und zur Ruhe gekommen ist, ist das höchste Selbst klar erkenntlich, in Kälte, Hitze, Freude, Leid, wie auch in Ehre und Missachtung.
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |
yukta ity ucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ || 6:8 ||
| jñāna-vi-jñāna-tṛpta-ātmā | nom sg m | dessen Selbst zufrieden/gesättig ist in Erkenntnis und Unterscheidung |
| kūṭa-sthaḥ | nom sg m | an der Spitze stehend, unveränderlich |
| vi-jita-indriyaḥ | nom sg m | die Sinneskräfte gänzlich besiegt habende |
| yuktaḥ | nom sg m | der Verbundene, der Yogi |
| iti | also | |
| ucyate | 3 p sg präs pass | man sagt |
| yogī | nom sg m | der Yogi |
| sama-loṣṭa-aśma-kāñcanaḥ | nom sg m | für den Gleich sind ein Erdklumpen, Stein, Gold |
Dessen Geist durch Erkenntnis und Unterscheidung zufrieden ist, im Höchsten verankert, dessen Sinneskräfte völlig besiegt sind, dieser Selbstbeherrschte wird Yogi genannt, für den Erdklumpen, Steine und Gold dasselbe sind.
suhṛn-mitrāry-udāsīna- madhyastha-dveṣya-bandhuṣu |
sādhuṣv api ca pāpeṣu sama-buddhir viśiṣyate || 6:9 ||
| suhṛn-mitra-ari-udāsīna- | Kompositumbegin | Bei Wohlgesinnten, Freunden, Feinden, Fremden |
| -madhyastha-dveṣya-bandhuṣu | lok pl m | Neutralen, Verabscheuenswerten und Verwandten |
| sādhuṣu | lok pl m | bei den Guten |
| api | auch | |
| ca | und | |
| pāpeṣu | lok pl m | bei den Bösen |
| sama-buddhiḥ | nom sg m | mit gleichmütiger Einsicht/Verstand |
| viśiṣyate | 3 p sg präs Ātm | zeichnet sich aus |
Wer gegenüber Wohlgesinnten, Freunden, Feinden, Fremden, Neutralen, Verabscheuenswerten und Verwandten. gegenüber Guten ebenso wie Bösen gleichmütiger Einsicht ist, der zeichnet sich aus.
yogī yuñjīta satatam ātmānaṃ rahasi sthitaḥ |
ekākī yatacittātmā nirāśīr aparigrahaḥ || 6:10 ||
| yogī | nom sg m | der Yogī |
| yuñjīta | 3 p sg opt Ātm | möge sich anschirren, bereiten, sich konzentrieren |
| satatam | adv | ständig |
| ātmānam | akk sg m | das Selbst |
| rahasi | lok sg n | in der Einsamkeit |
| sthitaḥ | nom sg m ppp | bleibend |
| ekākī | nom sg m | allein |
| yata-citta-ātmā | nom sg m | mit gezügeltem Geist |
| nir-āśīḥ | nom sg m | ohne Erwartungen |
| a-pari-grahaḥ | nom sg m | ohne Besitz, Diener und Familie |
Der Yogi sollte ständig über das Selbst meditieren, sich in der Einsamkeit aufhalten, allein, den eigenen Geist gezügelt, ohne Erwartungen, ohne Besitz, Diener und Familie.
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiram āsanam ātmanaḥ |
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājina-kuśottaram || 6:11 ||
| śucau | lok sg m | in einem reinen |
| deśe | lok sg m | Ort |
| prati-ṣṭhāpya | absolutiv kaus | errichtet habend |
| sthiram | akk sg m | einen festen |
| āsanam | akk sg n | Sitz |
| ātmanaḥ | gen sg m | für sich selbst |
| na | nicht | |
| ati-ut-śritam | akk sg n ppp | zu hoch |
| na | nicht | |
| ati-nīcam | akk sg n | zu niedrig |
| caila-ajina-kuśa-uttaram | akk sg n | Stoff, Antilopenfell, Kuśa-Grass übereinander |
Nachdem er an einem reinem Ort einen festen Sitz für sich errichtet hat, nicht zu hoch, nicht zu tief, aus Stoff, Antilopenfell und Kusha-Grass übereinander, …
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yata-cittendriya-kriyaḥ |
upaviśyāsane yuñjyād yogam ātma-viśuddhaye || 6:12 ||
| tatrā | dort | |
| eka-agram | akk sg n | auf einen Punkt ausgerichtet, konzentriert |
| manaḥ | akk sg n | das Gemüt, Denken |
| kṛtvā | absolutiv | gemacht habend |
| yata-citta-indriya-kriyaḥ | nom sg m ppp | gezügelter Denk-und-Sinneskräfte-Aktionen |
| upa-viśya | absolutiv | sich gesetzt habend |
| āsane | lok sg n | auf den Sitz |
| yuñjyāt | 3 p sg opt | sollte er meditieren / praktizieren / üben |
| yogam | akk sg m | den Yoga |
| ātma-vi-śuddhaye | dat sg f | zur Selbstreinigung |
… sollte er dort, nachdem er sein Gemüt auf einen Punkt ausgerichtet hat und die Aktivitäten des Denkens und der Sinneskräfte gezügelt hat und sich auf den Sitz gesetzt hat, zur Selbstreinigung Yoga üben.
samaṃ kāya-śirogrīvaṃ dhārayann acalaṃ sthiraḥ |
saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaś cānavalokayan || 6:13 ||
| samam | akk sg n | gerade |
| kāya-śiraḥ-grīvam | akk sg m | Körper, Kopf, Nacken |
| dhārayan | nom sg m ppräs kaus | haltend |
| a-calam | akk sg m | unbeweglich |
| sthiraḥ | nom sg m | fest, standhaft |
| sam-pra-īkṣya | absolutiv | aufmerksam sich bewusst gemacht habend |
| nāsikā-agram | akk sg n | die Nasenspitze |
| svam | akk sg n | die eigene |
| diśaḥ | akk pl f | in die Gegenden |
| ca | und | |
| an-ava-lokayan | nom sg m ppräs kaus | nicht schauend |
Rumpf, Kopf, Nacken gerade und unbeweglich haltend, standhaft, sich der eigenen Nasenspitze aufmerksam bewusst seinend, und nicht in der Gegend herumblickend, …
praśāntātmā vigatabhīr brahmacārivrate sthitaḥ |
manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ || 6:14 ||
| pra-śānta-ātmā | nom sg m | friedvoll gewordenen Selbstes |
| vi-gata-bhīḥ | nom sg m | weg-gegangener Furcht |
| brahma-cāri-vrate | lok sg n | im Brahmacāri-(Keuschheits)Gelübde |
| sthitaḥ | nom sg m ppp | gefestigt |
| manaḥ | nom sg n | das Gemüt |
| sam-yamya | absolutiv | gezügelt habend |
| mat-cittaḥ | nom sg m | den Geist mir ergeben |
| yuktaḥ | nom sg m | im Yoga, in Verbundenhiet |
| āsīta | 3 p sg opt Ātm | möge er sitzen |
| matparaḥ | nom sg m | mit mir als höchstem Ziel, auf mich gerichtet |
… friedvoll gewordenen Geistes, furchtlos, gefestigt im Keuschheitsgelübde, das Gemüt gezügelt, das Denken auf mich gerichtet, möge er in Konzentration sitzen mit mir als höchstem Ziel.
yuñjann evaṃ sadātmānaṃ yogī niyata-mānasaḥ |
śāntiṃ nirvāṇa-paramāṃ matsaṃsthām adhigacchati || 6:15 ||
| yuñjan | nom sg m | meditierend |
| evam | so | |
| sadā | ständig | |
| ātmānaṃ | akk sg m | über den Ātman |
| yogī | nom sg m | der Yogī |
| ni-yata-mānasaḥ | nom sg m | mit unterdrückten Geisteskräften |
| śāntim | akk sg f | zum Frieden |
| nirvāṇa-paramām | akk sg f | dem im Nirvāṇa höchsten |
| mat-sam-sthām | akk sg f | der im Zusammensein mit mir besteht |
| adhi-gacchati | 3 p sg präs | (er) erreicht |
So ständig über den Âtman meditierend, die Gedanken unterdrückt habend, erreicht der Yogi den Frieden, der das höchste Nirvâna ist, und im Zusammensein mit mir besteht.
nāty-aśnatas tu yogo ’sti na caikāntam an-aśnataḥ |
na cāti-svapna-śīlasya jāgrato naiva cārjuna || 6:16 ||
| na | nicht | |
| ati-aśnataḥ | gen sg m ppräs | für den Über-Essenden |
| tu | jedoch | |
| yogaḥ | nom sg m | der Yoga |
| asti | 3 p sg präs | ist |
| na | nicht | |
| ca | und | |
| eka-antam | adv | absolut, gänzlich |
| an-aśnataḥ | gen sg m ppräs | für den Nicht essenden |
| na | nicht | |
| ca | und | |
| ati-svapna-śīlasya | gen sg m | für den mit der Gewohnheit des viel Schlafens |
| jāgrataḥ | gen sg m ppräs | für den Wachenden |
| na eva | nicht in der Tat | |
| ca | und | |
| arjuna | vok | oh Arjuna |
Yoga ist nicht für den zu viel isst noch für den der gar nicht isst, noch für den der gewöhnlich zu viel schläft noch für den Wachenden, Arjuna.
yuktāhāra-vihārasya yukta-ceṣṭasya karmasu |
yukta-svapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā || 6:17 ||
| yukta-āhāra-vihārasya | gen sg m | für den mit angemessener Nahrungsausnahme und Freizeit |
| yukta-ceṣṭasya | gen sg m | mit angemesener körperlicher Aktivität, Anstrengung |
| karmasu | lok pl n | in Handlungen |
| yukta-svapna-ava-bodhasya | gen sg m | mit angemessem Schlaf und Wachen |
| yogaḥ | nom sg m | der Yoga |
| bhavati | 3 p sg präs | wird |
| duḥkha-hā | nom sg m | Vernichter des Leids |
Für den, der sich angemessen ernährt und Freizeit genießt, sich angemessen körperlich anstrengt in Handlungen, angemessen schläft und wacht, wird Yoga zum Vernichter des Leids.
yadā viniyataṃ cittam ātmany evāvatiṣṭhate |
niḥspṛhaḥ sarva-kāmebhyo yukta ity ucyate tadā || 6:18 ||
| yadā | wenn | |
| vi-ni-yatam | nom sg n | zurückgehalten |
| cittam | nom sg n | das Denken |
| ātmani | lok sg m | im Selbst |
| eva | allein | |
| ava-tiṣṭhate | 3 p sg präs Ātm | sich versenkt, stehen bleibt |
| niḥ-spṛhaḥ | nom sg m | ohne Verlangen |
| sarva-kāmebhyaḥ | dat pl m | nach allen Wünschen |
| yuktaḥ | nom sg m | Verbunden |
| iti | also | |
| ucyate | 3 p sg präs pass | wird genannt |
| tadā | dann |
Wenn sein gezügeltes Denken sich nur in den Âtman versenkt ohne Verlangen nach irgendwelchen Wünschen, dann wird er ein mit [Höherem] Verbundener genannt.
yathā dīpo ni-vāta-stho neṅgate sopamā smṛtā |
yogino yata-cittasya yuñjato yogam ātmanaḥ || 6:19 ||
| yathā | wie | |
| dīpaḥ | nom sg m | eine Lampe |
| nivāta-sthaḥ | nom sg m | in Windlosigkeit sich befindlich |
| na | nicht | |
| iṅgate | 3 p sg präs Ātm | bewegt |
| sā | nom sg f | dies(e) |
| upamā | nom sg f | Gleichnis |
| smṛtā | nom sg f ppp | wird erinnert, wird überliefert |
| yoginaḥ | gen sg m | des Yogis |
| yata-cittasya | gen sg m | mit gezügeltem Denken |
| yuñjataḥ | gen sg m ppräs | meditierend, sich verbinden mit |
| yogam | akk sg m | den Yoga |
| ātmanaḥ | gen sg m | des Ātmans |
Der überlieferte Vergleich für den Yogi, der sich mit gezügeltem Denken dem Yoga des wahren Selbstes hingibt, ist die Öllampe die an einem windstillen Platz nicht flackert.
yatropa-ramate cittaṃ niruddhaṃ yoga-sevayā |
yatra caivātmanātmānaṃ paśyann ātmani tuṣyati || 6:20 ||
| yatra | wo | |
| upa-ramate | 3 p sg präs Ātm | ruhig wird |
| cittam | nom sg n | das Denken |
| ni-ruddham | nom sg n ppp | zurückgehalten |
| yoga-sevayā | inst sg f | durch Yoga-Übung |
| yatra | wo | |
| ca eva | und in der Tat | |
| ātmanā | inst sg m | durch das Selbst |
| ātmānam | akk sg m | das Selbst |
| paśyan | nom sg m ppräs | sehend |
| ātmani | lok sg m | im Selbst |
| tuṣyati | 3 p sg präs | ist man zufrieden |
Wenn das Denken ruhig wird, durch Yoga-Übung angehalten, und wenn vom eigenen Selbst das Selbst gesehen wird, ist man im Selbst zufrieden.
sukham ātyantikaṃ yat tad buddhi-grāhyam atīndriyam |
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaś calati tattvataḥ || 6:21 ||
| sukham | akk sg n | Glück |
| ātyantikam | akk sg n | exzessiv, endlos |
| yat | akk sg n | das |
| tad | akk sg n | was |
| buddhi-grāhyam | akk sg n | vom Verstand erfassbar |
| ati-indriyam | akk sg n | über den Sinneskräften |
| vetti | 3 p sg präs | man erkennt |
| yatra | wo | |
| na | nicht | |
| ca | und | |
| eva | in der Tat | |
| ayam | nom sg m | dieser |
| sthitaḥ | nom sg m | sich befindend |
| calati | 3 p sg präs | sich hin und her bewegt, zittert, abkehrt |
| tattvataḥ | abl sg n | von der Wahrheit |
Wenn man jenes unendliche Glück, das von der Einsicht erfassbar ist, aber die sinnliche Wahrnehmung übersteigt, erkennt und darin gefestig ist, weicht man nicht mehr von der Wahrheit ab.
yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |
yasmin sthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate || 6:22 ||
| yam | akk sg m | jenes |
| labdhvā | absolutiv | erlangt habend |
| ca | und | |
| aparam | akk sg m | andere |
| lābham | akk sg m | Gewinn |
| manyate | 3 p sg präs Ātm | man denkt |
| na | nicht | |
| adhikam | akk sg m | größer, zusätzlich, besser |
| tataḥ | von da an, danach, dann | |
| yasmin | lok sg m | in wem |
| sthitaḥ | nom sg m | gefestigt |
| na | nicht | |
| duḥkhena | inst sg n | durch Leid |
| guruṇā | inst sg n | schweres |
| api | selbst | |
| vi-cālyate | 3 p sg präs pass kaus | wird erschüttert, bewegt |
Hat man dies erlangt, dann hält man keinen anderen Gewinn für größer. Ist man darin gefestigt, wird man auch durch schweres Leid nicht erschüttert.
taṃ vidyād duḥkhasaṃyoga- viyogaṃ yogasaṃjñitam |
sa niścayena yoktavyo yogo 'nirviṇṇacetasā || 6:23 ||
| tam | akk sg m | das |
| vidyāt | 3 p sg opt | möge man wissen, erkennen |
| duḥkha-saṃyoga-vi-yogam | akk sg m | die Trennung der Vergbindung mit dem Leid |
| yoga-sam-jñitam | akk sg m ppp | ist als Yoga bekannt |
| saḥ | nom sg m | er, das |
| niś-cayena | inst sg m | mit Entschlossenheit |
| yoktavyaḥ | nom sg m gerundiv | ist zu praktizieren, soll man sich verbinden mit |
| yogaḥ | nom sg m | der Yoga |
| a-nirviṇṇa-cetasā | inst sg m | den Geist unverzagt |
Das sollte man verstehen: Was Yoga genannt wird, ist die Trennung der Verbindung zum Leid. Dieser Yoga ist mit Entschlossenheit und unverzagtem Geist zu praktizieren.
saṃkalpaprabhavān kāmāṃs tyaktvā sarvān aśeṣataḥ |
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ || 6:24 ||
| saṃkalpa-prabhavān | akk pl m | Ursprunge im Eigenwillen |
| kāmān | akk pl m | die Wünsche |
| tyaktvā | absolutiv | entsagt habend |
| sarvān | akk pl m | allen |
| a-śeṣataḥ | adv | vollständig |
| manasā | inst sg n | mit dem Gemüt |
| eva | in der Tat | |
| indriya-grāmam | akk pl m | die Schar der Sinneskräfte |
| vi-ni-yamya | absolutiv | gezügelt habend |
| sam-anta-taḥ | adv | vollständig |
Nachdem man allen Wünschen, die ihren Ursprung im Eigenwillen haben, vollständig entsagt hat und mit dem Gemüt die Schar der Sinneskräfte vollständig gezügelt hat, …
śanaiḥ śanair uparamed buddhyā dhṛtigṛhītayā |
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiṃ cid api cintayet || 6:25 ||
| śanaiḥ śanaiḥ | adv | langsam langsam, graduell |
| upa-ramet | 3 p sg opt | sollte man zur Ruhe kommen |
| buddhyā | inst sg f | mit dem Verstand |
| dhṛti-gṛhītayā | inst sg f ppp | mit fest gegriffenem |
| ātma-saṃ-stham | akk sg n | im Ātman gefestigten |
| manaḥ | akk sg n | Gemüt |
| kṛtvā | absolutiv | gemacht habend |
| na kiṃ cit | nichts | |
| api | sogar | |
| cintayet | 3 p sg opt | sollte er denken |
… sollte man langsam langsam mit fest ergriffener Einsicht zur Ruhe kommen. Nachdem man das Gemüt im wahren Selbst gefestigt hat, sollte man an nichts mehr denken.
yato yato niścarati manaś cañcalam asthiram |
tatas tato niyamyaitad ātmany eva vaśaṃ nayet || 6:26 ||
| yataḥ yataḥ | wo auch immer | |
| niś-carati | 3 p sg präs | er herumwandert |
| manaḥ | nom sg n | das Gemüt |
| cañcalam | nom sg n | hin und her, unstet |
| a-sthiram | nom sg n | unstetig |
| tataḥ tataḥ | von dort | |
| ni-yamya | absolutiv | gezügelt habend |
| etat | akk sg n | ihn |
| ātmani | lok sg m | im Ātman |
| eva | in der Tat | |
| vaśam | akk sg m | unter die Kontrolle |
| nayet | 3 p sg opt | man sollte führen |
Wohin auch immer das schwankende unstete Gemüt wandert, dort sollte man es zügeln und mit dem Willen in das wahre Selbst leiten.
praśānta-manasaṃ hy enaṃ yoginaṃ sukham uttamam |
upaiti śānta-rajasaṃ brahma-bhūtam akalmaṣam || 6:27 ||
| pra-śānta-manasam | akk sg m | mit befriedigtem Gemüt |
| hi | aber | |
| enam | akk sg m | diesen |
| yoginam | akk sg m | Yogi |
| sukham | nom sg n | Glück |
| uttamam | nom sg n | äußerstes |
| upa-eti | 3 p sg präs | erreicht ihn |
| śānta-rajasam | akk sg m | den mit befriedigtem Rajas |
| brahma-bhūtam | akk sg m | der zu Brahman geworden ist |
| a-kalmaṣam | akk sg m | den Makellosen |
Zu diesem Yogi mit befriedigtem Gemüt kommt das größte Glück – zu dem Makellosen, dessen Rajas befriedigt ist, der zu Brahman geworden ist.
yuñjann evaṃ sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |
sukhena brahmasaṃsparśam atyantaṃ sukham aśnute || 6:28 ||
| aśnute | 3 p sg präs Ātm | erreicht |
| yuñjan | nom sg m ppräs | praktizierend |
| evam | also | |
| sadā | immer | |
| ātmānam | akk sg m | den Ātman |
| yogī | nom sg m | der Yogi |
| vi-gata-kalmaṣaḥ | nom sg m | von weggegangenem Makel |
| sukhena | inst sg n | glücklich |
| brahma-saṃ-sparśam | akk sg m | die Berührung mit Brahman |
| ati-antam | akk sg n | exzessives |
| sukham | akk sg n | Glück |
Sich immer mit dem wahren Selbst verbindend erreicht der Yogi, dessen Makel gewichen sind, glücklich die Berührung mit Brahman und damit die überbordende Freude.
sarva-bhūta-stham ātmānaṃ sarva-bhūtāni cātmani |
īkṣate yoga-yuktātmā sarvatra sama-darśanaḥ || 6:29 ||
| sarva-bhūta-stham | akk sg m | den in allen Wesen existierenden |
| ātmānaṃ | akk sg m | Ātman |
| sarva-bhūtāni | akk sg n | alle Wesen |
| ca | und | |
| ātmani | lok sg m | im Ātman |
| īkṣate | 3 p sg präs Ātm | er sieht |
| yoga-yukta-ātmā | nom sg m | der durch Yoga mit dem Ātman verbundene |
| sarvatra | adv | überall |
| sama-darśanaḥ | nom sg m | dasselbe siehend, erfahrend |
Das in allen Wesen existierende wahre Selbst und alle Wesen im wahren Selbst sieht der durch Yoga mit dem wahren Selbst verbundene, der überall die Sicht der Gleichheit hat.
yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || 6:30 ||
| paśyati | 3 p sg präs | sieht |
| sarvatra | adv | überall |
| sarvam | akk sg n | alles |
| ca | und | |
| mayi | lok sg | in mir |
| paśyati | 3 p sg präs | sieht |
| tasya | gen sg m | dessen, für den |
| aham | nom sg | ich |
| na | nicht | |
| pra-naśyāmi | 1 p sg präs | untergehe, verschwinde |
| saḥ | nom sg m | er |
| ca | und | |
| me | gen sg | für mich |
| na | nicht | |
| pra-ṇaśyati | 3 p sg präs | verschwindet |
| yaḥ | nom sg m | wer |
| mām | akk sg | mich |
Wer mich überall sieht und alles in mir sieht, für den verschwinde ich nicht und er verschwindet nicht für mich.
sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajaty ekatvam āsthitaḥ |
sarvathā vartamāno 'pi sa yogī mayi vartate || 6:31 ||
| sarva-bhūta-sthitam | akk sg m | den in alles Wesen sich befindlichen |
| yaḥ | nom sg m | welcher |
| mām | akk sg | mich |
| bhajati | 3 p sg präs | verehrt |
| eka-tvam | nom sg n | die Einheit |
| ā-sthitaḥ | nom sg m ppp | erreicht |
| sarvathā | adv | in jeder Hinsicht, auf jeden Fall, auf jede Art |
| vartamānaḥ | nom sg m ppräs Ātm | handelnd, vorgehend, lebend |
| api | auch | |
| saḥ | nom sg m | dieser |
| yogī | nom sg m | Yogi |
| mayi | lok sg | in mir |
| vartate | 3 p sg präs Ātm | handelt, agiert, sich bewegt, lebt |
Welcher in der Einheit gefestigte mich, den in allen Wesen befindlichen verehrt, wie auch immer er sich verhält, dieser Yogi agiert in mir.
ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo 'rjuna |
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ || 6:32 ||
| ātma-aupamyena | inst sg n | als wenn es die eigene Person beträfe, durch Vergleich mit sich selbst, mit dem Ātman |
| sarvatra | adv | überall |
| samam | akk sg n | das Gleich |
| paśyati | 3 p sg präs | sieht |
| yaḥ | nom sg m | wer |
| arjuna | vok | oh Arjuna |
| sukham | akk sg n | Glück |
| vā | oder | |
| yadi | ob/entweder | |
| vā | oder | |
| duḥkham | akk sg n | Leid |
| saḥ | nom sg m | dieser |
| yogī | nom sg m | Yogi |
| paramaḥ | nom sg m | der höchste, beste |
| mataḥ | nom sg m ppp | wird angesehen |
Wer als wenn es die eigene Person beträfe überall Gleichheit sieht, Arjuna, ob Glück oder Ungück, dieser Yogi wird als der beste angesehen.
arjuna uvāca |
yo 'yaṃ yogas tvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana |
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvāt sthitiṃ sthirām || 6:33 ||
| yaḥ | nom sg m | wer, welcher |
| yam | nom sg m | diesen, jener |
| yogaḥ | nom sg m | Yoga |
| tvayā | inst sg | von dir |
| pra-uktaḥ | nom sg m ppp | besprochen |
| sāmyena | inst sg n | durch Gleichmut |
| madhusūdana | vok | oh Madhusūdana |
| etasya | gen sg m | dessen |
| aham | nom sg | ich |
| na | nicht | |
| paśyāmi | 3 p sg präs | sehe |
| cañcalatvāt | abl sg n | wegen Unstetigkeit |
| sthitim | akk sg f | Bestand |
| sthirām | akk sg f | fester |
Arjuna sprach —
Dieser Yoga, welcher von dir verkündet und durch Gleichmut gekennzeichnet ist, Krishna, für den sehe ich wegen Unstetigkeit keine festen Bestand.
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavad dṛḍham |
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyor iva suduṣkaram || 6:34 ||
| cañcalam | nom sg n | unsteht |
| hi | nämlich | |
| manaḥ | nom sg n | das Gemüt |
| kṛṣṇa | vok | oh Krishna |
| pra-māthi | nom sg n | quälend, Schwierigkeiten machend |
| bala-vat | nom sg n | mächtig |
| dṛḍham | nom sg n | gewalttätig, fest |
| tasya | gen sg | seine |
| aham | nom sg | ich |
| ni-graham | akk sg m | Niederwerfung, Niederhalten |
| manye | 1 p sg präs Ātm | denke ich |
| vāyoḥ | gen sg m | des Windes |
| iva | wie | |
| su-duḥ-karam | akk sg m | sehr schwer zu tun |
Denn unstet ist das Gemüt, oh Krishna, quälend, mächtig und gewalttätig. Seine Niederwerfung, denke ich, ist so schwierg zu erreichen, wie die des Windes.
śrī-bhagavān uvāca |
a-saṃśayaṃ mahābāho mano dur-nigrahaṃ calam |
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate || 6:35 ||
| a-sam-śayam | adv | Zweifellos |
| mahābāho | vok | oh Starkarmiger |
| manaḥ | nom sg n | das Gemüt |
| duḥ-ni-graham | nom sg n | schwer nieder zu halten |
| calam | nom sg n | ruhelos |
| abhi-āsena | inst sg m | durch Übung |
| tu | aber | |
| kaunteya | vok | oh Kunti-Sohn |
| vairāgyeṇa | inst sg n | durch Verhaftungslosigkeit |
| ca | und | |
| gṛhyate | 3 p sg präs pass | wird gepackt, gehalten gefasst |
Der Herrliche sprach —
Zweifellos, Arjuna, ist das ruhelose Gemüt schwer zu kontollieren. Durch Übung jedoch, und durch Verhaftungslosigkeit wird es gefasst.
asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ |
vaśyātmanā tu yatatā śakyo 'vāptum upāyataḥ || 6:36 ||
| a-sam-yata-ātmanā | inst sg m | durch das ungezähmte Selbst |
| yogaḥ | nom sg m | der Yoga |
| duḥ-prāpaḥ | nom sg m | schwer erreichbar |
| iti | also | |
| me | gen sg | meine |
| matiḥ | nom sg f | Meinung |
| vaśya-ātmanā | inst sg m | durch das Selbst unter eigener Herrschaft |
| tu | aber | |
| yatatā | inst sg m | durch das gezähmte |
| śakyaḥ | nom sg m gerundiv | ist es möglich |
| ava-āptum | infinitiv | zu erreichen |
| upāyataḥ | adv | irgendwie, auf geschickte Art, mit List |
Mit dem umgezähmten Selbst ist Yoga meiner Ansicht nach schwer zu erreichen. Aber mit einem gezähmten unterworfenen Selbst kann er, wenn man es geschickt anstellt, erreicht werden.
arjuna uvāca |
ayatiḥ śraddhayopeto yogāc calitamānasaḥ |
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati || 6:37 ||
| a-yatiḥ | nom sg m | unkontrollier, nicht strebend |
| śraddhayā | inst sg f | durch Vertrauen |
| upa-itaḥ | nom sg m ppp | gekommen zu |
| yogāt | abl sg m | vom Yoga |
| calita-mānasaḥ | nom sg m | abgewichenen Geistes |
| a-pra-āpya | absolutiv | nicht erlangt habend |
| yoga-sam-siddhim | akk sg f | Vollkommenheit im Yoga |
| kām | nom sg f | welchen |
| gatim | nom sg f | Weg, Gang |
| kṛṣṇa | vok | oh Krishna |
| gacchati | 3 p sg präs | geht er |
Arjuna sprach —
Der Nichtpraktizierende, mit Vertrauen ausgestattet, dessen Geist vom Yoga abgewichen ist, der die Vollendung im Yoga nicht erreicht hat, welchen Weg geht er, Krishna?
kaccin nobhayavibhraṣṭaś chinnābhram iva naśyati |
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi || 6:38 ||
| kat-cit | adv | wie ist es? |
| na | nicht | |
| ubhaya-vi-bhraṣṭaḥ | nom sg m ppp | in beiden versagt |
| chinna-abhram | akk sg n | zerissene Wolke |
| iva | wie | |
| naśyati | 3 p sg präs | zerstört wird, untergeht |
| a-prati-ṣṭhaḥ | nom sg m | keinen Bestand habend |
| mahābāho | vok | oh Starkarmiger |
| vi-mūḍhaḥ | nom sg m | verwirrt |
| brahmaṇaḥ | gen sg n | des Brahmans |
| pathi | lok m sg | auf dem Weg |
Ist es nicht so, dass er, nachdem er auf beiden Gebieten versagt hat wie eine zerissene Wolke untergeht, auf keinem sicheren Grund stehend, Krishna, verwirrt bezüglich des Weges zu Brahman?
etan me saṃśayaṃ kṛṣṇa chettum arhasy aśeṣataḥ |
tvad anyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hy upapadyate || 6:39 ||
| etat | akk sg n | das |
| me | gen sg | mein |
| saṃśayam | nom sg m | Zweifel |
| kṛṣṇa | vok | oh Krishna |
| chettum | infinitiv | zu tilgen |
| arhasi | 2 p sg präs | du bist würdig, d.h. ich bitte dich |
| a-śeṣataḥ | adv | vollständig |
| tvat | abl sg | als du |
| anyaḥ | nom sg | anderer |
| saṃśayasya | gen sg m | des Zweifels |
| asya | gen sg m | dieses |
| chettā | nom sg m | Abschneider, Tilger, Vernichter |
| na | nicht | |
| hi | denn | |
| upa-padyate | 3 p sg präs | nimmt in Angriff, passt |
Meine Unsicherheit vollständig zu tilgen, das bitte ich dich, Krishna. Ein anderer als du kommt für die Tilgung meines Zweifels nicht in Frage.
śrī-bhagavān uvāca |
pārtha naiveha nāmutra vināśas tasya vidyate |
na hi kalyāṇakṛt kaś cid durgatiṃ tāta gacchati || 6:40 ||
| pārtha | vok | oh Pṛthâ-Sohn |
| na | nicht | |
| eva | in der Tat | |
| iha | hier auf Erden | |
| na | nicht | |
| amutra | adv | im Jenseits |
| vi-nāśaḥ | nom sg m | Untergang |
| tasya | gen sg | von ihm |
| vidyate | 3 p sg präs pass | gibt es |
| na | nicht | |
| hi | wahrlich | |
| kalyāṇa-kṛt | nom sg m | Gutes/Hilfreiches getan habend |
| kaś cid | nom sg m | irgendjemand |
| duḥ-gatim | akk sg f | zum Elend |
| tāta | vok | mein Lieber |
| gacchati | 3 p sg präs | ghet |
Der Herrliche sprach —
Arjuna, weder hier auf Erden noch im Jenseits findet sich Vernichtung von ihm. Niemand der Gutes getan hat, geht ins Elend, mein Lieber.
prāpya puṇya-kṛtāṃ lokān uṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yoga-bhraṣṭo 'bhijāyate || 6:41 ||
| pra-āpya | absolutiv | erlangt habend |
| puṇya-kṛtām | gen pl m | von verdienstvolle Taten getan habenden |
| lokān | akk pl m | Welten |
| uṣitvā | absolutiv | wohnend |
| śāśvatīḥ | akk pl f | endlose |
| samāḥ | akk pl f | Jahre |
| śucīnām | gen pl m | der reinen |
| śrīmatām | gen pl m | glückverheißenden |
| gehe | lok sg n | im Haus |
| yoga-bhraṣṭaḥ | nom sg m ppp | der vom Yoga-gefallene |
| abhi-jāyate | 3 p sg präs pass | wird geboren |
Nachdem er die Welten derjenigen, die verdienstvolle Taten getan haben erlangt hat und endlose Jahre dort gewohnt hat wird er in einem Haus reiner glückverheißender Menschen geboren.
atha vā yoginām eva kule bhavati dhīmatām |
etad dhi durlabhataraṃ loke janma yad īdṛśam || 6:42 ||
| atha | nun | |
| vā | oder | |
| yoginām | gen pl m | von den Yogis |
| eva | in der Tat | |
| kule | lok sg n | in der Familie |
| bhavati | 3 p sg präs | er wird |
| dhī-matām | gen pl m | der weisen |
| etat | nom sg n | das |
| hi | wahrlich | |
| dur-labhataram | nom sg n | schwerer zu erlangen |
| loke | lok sg m | in der Welt |
| janma | nom sg n | Geburt |
| yat | nom sg n | jene |
| īdṛśam | nom sg n | derartige |
Oder aber er kommt in eine Familie weiser Yogis. Eine derartige Geburt in dieser Welt ist allerdings schwerer zu erlangen.
tatra taṃ buddhi-saṃyogaṃ labhate paurva-dehikam |
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kuru-nandana || 6:43 ||
| tatra | dort | |
| tam | akk sg m | den/die |
| buddhi-sam-yogam | akk sg m | Verbindung zur Intelligenz |
| labhate | 3 p sg präs Ātm | er erlangt |
| paurva-dehikam | akk sg m | von dem früheren Körper |
| yatate | 3 p sg präs Ātm | er strebt |
| ca | und | |
| tataḥ | dann | |
| bhūyaḥ | wieder | |
| sam-siddhau | lok sg f | zur Vollendung |
| kuru-nandana | vok | oh Kuru-Freude |
Dort erlangt er die Verbindung zu seiner Einsicht aus der früherem Existenz und strebt dann wieder zur Vollendung, Arjuna.
pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hy avaśo 'pi saḥ |
jijñāsur api yogasya śabdabrahmātivartate || 6:44 ||
| ati-vartate | 3 p sg präs Ātm | übersteigt |
| pūrva-abhi-āsena | inst sg m | durch frühere Übung |
| tena | inst sg m | durch diese |
| eva | in der Tat | |
| hriyate | 3 p sg präs pass | wird er genommen |
| hi | wahrlich | |
| a-vaśaḥ | nom m sg | unwillkürlich |
| api | sogar | |
| saḥ | nom m sg | er, der |
| jijñāsuḥ | nom sg m | willen wollender |
| api | auch | |
| yogasya | gen sg m | des Yogas |
| śabda-brahma | akk sg n | das Wort-Brahman |
Durch diese frühere Übung wird er unwillkürlich mitgerissen. Mit dem Wunsch, den Yoga zu lernen, lässt er er die vedische Beschreibung hinter sich.
prayatnād yatamānas tu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ |
anekajanmasaṃsiddhas tato yāti parāṃ gatim || 6:45 ||
| pra-yatnāt | abl sg m | durch dauerhafte Bemühung |
| yata-mānaḥ | nom sg m ppräs Ātm | sich kontrollierend |
| tu | aber | |
| yogī | nom sg m | der Yogi |
| sam-śuddha-kilbiṣaḥ | nom sg m | ganz gereinigt von Fehlern |
| an-eka-janma-sam-siddhaḥ | nom sg m | in mehr als einem Leben vervollkommnet |
| tataḥ | dann | |
| yāti | 3 p sg präs | er geht |
| parām | akk sg f | den höchsten |
| gatim | akk sg f | Weg |
Durch dauerhaftes Streben sich bemühend wird der Yogi von seinen Fehlern ganz gereinigt. Über zahllose Existenzen vervollkommnet geht er dann den höchsten Weg.
tapasvibhyo 'dhiko yogī jñānibhyo 'pi mato 'dhikaḥ |
karmibhyaś cādhiko yogī tasmād yogī bhavārjuna || 6:46 ||
| tapasvibhyaḥ | abl pl m | als die Asketen |
| adhikaḥ | nom sg m | besser |
| yogī | nom sg m | der Yogi |
| jñānibhyaḥ | abl pl m | als die Wissenden |
| api | auch | |
| mataḥ | nom sg m ppp | gedacht, Meinung |
| adhikaḥ | nom sg m | besser |
| karmibhyaḥ | abl pl m | als die Handelnden (d.h. die vedischen Rituale ausführenden) |
| ca | und | |
| adhikaḥ | nom sg m | besser |
| yogī | nom sg m | der Yogi |
| tasmād | deshalb | |
| yogī | nom sg m | ein Yogi |
| bhava | 2 p sg imperativ | werde |
| arjuna | vok | oh Arjuna |
Ein Yogi ist besser als die Asketen und wird als als besser als die Erkennenden angesehen. Ein Yogi ist auch besser als die Ritualisten. Deshalb werde ein Yogi, Arjuna.
yoginām api sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā |
śraddhāvān bhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ || 6:47 ||
| yoginām | gen pl m | von den Yogis |
| api | auch | |
| sarveṣām | gen pl m | von allen |
| mat-gatena | inst sg m ppp | mit zu mir gegangenem |
| antara-ātmanā | inst sg m | innerem Selbst |
| śraddhāvān | nom sg m | voll Vertrauen |
| bhajate | 3 p sg präs Ātm | er verehrt |
| yaḥ | nom sg m | welcher |
| mām | akk sg | mich |
| saḥ | nom sg m | der |
| me | dat sg | mit mir |
| yukta-tamaḥ | nom sg m | am meisten verbunden |
| mataḥ | nom sg m ppp | angesehen, gemeint |
Von allen Yogis ist jener, der mich voller Vertrauen verehrt, dessen inneres Selbst in mich eingegangen ist, meiner Meinung nach der mir am meisten verbundene.
oṃ tat sat iti śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde dhyāna-yogo nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ
Om tat sat. Also lautet in den Upanishaden der Bhagavadgita, der Brahmanwissenschaft, dem Yogalehrbuch, dem Gespräch zwischen Srî Krishna und Arjuna, das sechste Kapitel, genannt Yoga der Meditation.
nur Übersetzung:
1
21-53
254-72
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
mit Sanskrit:
Gîtâdhyânam
1
21-53
254-72
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18